سهام توکنیزه‌شده چیست و چگونه کار می‌کند؟

اگر تا به حال بعد از بسته شدن بازارها تلاش کرده‌اید سهامی را بفروشید، یا یکشنبه‌ها هوس متعادل‌سازی پرتفوی به سرتان زده باشد، احتمالاً مشکل را به‌خوبی می‌شناسید. بورس‌ها تعطیل می‌شوند. سیستم‌های تسویه از دسترس خارج می‌شوند. پول شما همان‌جا منتظر می‌ماند. این سیستمی است که برای ساعات کاری بانک‌ها طراحی شده، نه برای دنیایی که همیشه روشن است.

 

زمانی این رویکرد منطقی بود. اما امروز دیگر نیست. اطلاعات به‌صورت لحظه‌ای جابه‌جا می‌شود و بازارهای رمزارز به‌صورت 24/7 فعال‌اند. با این حال، بازار سهام هنوز هر آخر هفته تعطیل می‌شود. این همان شکافی است که سهام توکنیزه‌شده می‌خواهند آن را پر کنند. آن‌ها یک سؤال ساده می‌پرسند: اگر بیت‌کوین هرگز نمی‌خوابد، چرا سهام مایکروسافت باید بخوابد؟

 

سهام توکنیزه‌شده چیست؟

سهام توکنیزه‌شده، نمایش دیجیتال سهام سنتی هستند که روی شبکه‌های بلاکچینی منتشر می‌شوند. هر توکن با یک سهم واقعی (یا کسری از یک سهم) از یک شرکت واقعی پشتیبانی می‌شود که نزد یک نهاد تحت نظارت نگهداری می‌گردد. در اصل، شما با یک ادعای دیجیتال نسبت به یک سهم واقعی در دنیای واقعی روبه‌رو هستید؛ مشابه یک سند الکترونیکی مالکیت، اما ثبت‌شده روی یک دفتر کل عمومی.

برخلاف سهام سنتی که در حساب‌های کارگزاری یا سپرده‌گذاری‌های مرکزی نگهداری می‌شوند، سهام توکنیزه‌شده روی بلاکچین زندگی می‌کنند. این یعنی می‌توانند سریع‌تر جابه‌جا شوند، به‌صورت شبانه‌روزی معامله شوند و به شیوه‌هایی با بازارهای رمزارز ترکیب شوند که سهام سنتی قادر به آن نیستند. این موضوع، سوابق مالکیت را از پایگاه‌های داده نهادی به یک دفتر کل توزیع‌شده منتقل می‌کند که هر کسی می‌تواند آن را بررسی کند.

نکته‌ی کلیدی که باید درک شود این است: توکن معمولاً خودِ سهم نیست. در بیشتر ساختارها، توکن یک ادعای حقوقی است که با قراردادهای قانونی پشتیبانی می‌شود، نه بخشی از جدول سرمایه شرکت. می‌توان آن را مانند یک رسید در نظر گرفت که مجموعه‌ای از قوانین به آن ضمیمه شده است.

بسته به نحوه‌ی طراحی، توکن می‌تواند نمایانگر مالکیت مستقیم، منفعت اقتصادی نگهداری‌شده توسط یک متولی، یا یک موقعیت مصنوعی باشد که قیمت سهم را شبیه‌سازی می‌کند.

اینجاست که تنش اصلی شکل می‌گیرد. سهام توکنیزه‌شده پلی میان دو سیستم هستند که به‌طور کامل به یکدیگر اعتماد ندارند. رمزارز بر پایه‌ی «کد، قانون است» عمل می‌کند. بازارها و نهادهای نظارتی بر پایه‌ی قانون واقعی.

توکن تنها زمانی کار می‌کند که ساختار حقوقی پشتیبان آن معتبر باشد. زمانی که این ساختار پابرجا باشد، سهام توکنیزه‌شده راهی فراهم می‌کنند تا سهام به یک سیستم مالی سریع‌تر و منعطف‌تر وارد شوند، بدون آنکه وانمود شود قوانین و مقررات وجود ندارند.

 

سهام توکنیزه‌شده در عمل چگونه کار می‌کنند؟

بیایید این فرآیند را به مراحل اصلی تقسیم کنیم: انتشار، مالکیت، معامله و تسویه.

انتشار 

یک ناشر تحت نظارت، که معمولاً یک کارگزار-معامله‌گر یا مؤسسه مالی است، سهام واقعی را در یک حساب امانی نگهداری می‌کند. به ازای هر سهمی که در اختیار دارد، یک توکن دیجیتال متناظر روی بلاکچینی مانند اتریوم، سولانا یا یک دفتر کل دارای مجوز منتشر می‌کند. این توکن‌ها اغلب از استانداردهایی مانند ERC-20 یا SPL استفاده می‌کنند تا رفتار آن‌ها در کیف‌پول‌ها و صرافی‌ها قابل پیش‌بینی باشد.

این وضعیت به این معنا نیست که «رمزارز سهامی را از هیچ خلق می‌کند». توکن فقط به این دلیل وجود دارد که یک سهم واقعی در حساب امانی نگهداری می‌شود. اگر متولی سهم را از دست بدهد، توکن نباید وجود داشته باشد و نهادهای نظارتی اطمینان حاصل می‌کنند که این مؤسسات حسابرسی شده و مطابق مقررات فعالیت می‌کنند.

مالکیت 

پس از انتشار، مالکیت این توکن‌ها روی بلاکچین ثبت می‌شود. این یعنی آدرس شما همان سابقه‌ی مالکیت شماست. دیگر خبری از دفتر ثبت واسطه یا اتاق پایاپای نیست که رکورد «واقعی» را جایی جداگانه نگه دارد. مالکیت شفاف، قابل تأیید و آنی است.

اینجاست که تفاوت اساسی با سوابق سنتی سهام مشخص می‌شود. در سیستم متداول، کارگزار شما رکورد ثبت‌شده را نگه می‌دارد و شما به صحت آن اعتماد می‌کنید. اما در سهام توکنیزه‌شده، بلاکچین هم نقش دفتر ثبت را دارد و هم لایه‌ی تسویه را ایفا می‌کند.

 

معامله 

سهام توکنیزه‌شده می‌توانند روی پلتفرم‌های دارایی دیجیتال که از اوراق بهادار توکنیزه‌شده پشتیبانی می‌کنند معامله شوند. برخی صرافی‌های متمرکز (CEX) و برخی پلتفرم‌های غیرمتمرکز تحت نظارت، بازارهایی برای این دارایی‌ها ارائه می‌دهند. معاملات می‌توانند به‌صورت 24 ساعته انجام شوند؛ تفاوتی چشمگیر با بازه‌ی معمول 9:30 تا 16:00 در بورس‌ها.

اجرای معامله تقریباً آنی است، زیرا روی زنجیره انجام می‌شود. اگر فرد A توکنی را به فرد B بفروشد، تغییر مالکیت مستقیماً در دفتر کل ثبت می‌شود، بدون انتظار برای تسویه‌های دسته‌ای یا پنجره‌های زمانی خاص.

تسویه 

اینجاست که توکنیزه‌سازی واقعاً می‌درخشد. در سیستم سنتی، تسویه معاملات T+2 طول می‌کشد (روز معامله به‌علاوه دو روز کاری). اما در سهام توکنیزه‌شده، تسویه می‌تواند تقریباً آنی و روی بلاکچین انجام شود، مشروط بر اینکه پلتفرم از تسویه روی زنجیره پشتیبانی کند.

این موضوع ریسک طرف مقابل را کاهش می‌دهد و پیچیدگی تطبیق بین سیستم‌های متعدد را از بین می‌برد.

 

چرا توکنیزه‌سازی اهمیت دارد؟

سهام توکنیزه‌شده فقط یک نوآوری نمایشی نیستند. آن‌ها نسبت به سیستم‌های سنتی مزایای واقعی ارائه می‌دهند:

مالکیت کسری

می‌خواهید 0.0001 سهم از آمازون داشته باشید؟ با سهام توکنیزه‌شده این کاملاً عادی است. مالکیت کسری امکان‌پذیر است، زیرا توکن‌ها قابل تقسیم هستند و سهام با ارزش بالا را در دسترس همه قرار می‌دهند.

تسویه سریع‌تر

تسویه‌ی تقریباً آنی، ریسک را کاهش می‌دهد و سرمایه را سریع‌تر آزاد می‌کند. دیگر نیازی نیست دو روز منتظر بمانید تا معامله تسویه شود و سپس دوباره سرمایه‌گذاری کنید.

شفافیت

بلاکچین مالکیت و انتقال‌ها را به‌صورت عمومی قابل حسابرسی می‌کند. شما می‌توانید دفترکل را ببینید. چنین سطحی از شفافیت به‌سختی قابل انکار است.

دسترسی 24/7 به بازار

معامله‌گران رمزارز محدودیت‌ها را دوست ندارند و سهام توکنیزه‌شده هم چنین محدودیتی ندارند. اگر بازار سهام توکنیزه‌شده روی یک پلتفرم به‌صورت شبانه‌روزی باز باشد، شما می‌توانید هر زمان که بخواهید معامله کنید، نه فقط در ساعات کاری بورس.

 

اما ریسک‌ها چیست؟

همه‌چیز فقط خبر خوب و تراکنش‌های سریع نیست:

عدم قطعیت نظارتی

سهام توکنیزه‌شده در نقطه‌ی تلاقی دو جهان قرار دارند: قوانین اوراق بهادار و فناوری بلاکچین. نهادهای نظارتی در آمریکا، اتحادیه اروپا و سایر مناطق هنوز در حال تعیین نحوه‌ی طبقه‌بندی این دارایی‌ها هستند.

پلتفرم‌ها باید ثبت شوند، قوانین احراز هویت مشتری (KYC) و مبارزه با پول‌شویی (AML) را رعایت کنند و اغلب مجوز کارگزار-معامله‌گر بگیرند. این حوزه یک فضای کاملاً آزاد و بدون قانون نیست.

ریسک نگهداری

کل سیستم به این وابسته است که ناشر واقعاً سهام پایه را نگهداری کند. اگر متولی دارایی‌ها را بد مدیریت کند، توکن‌ها پشتوانه‌ی واقعی نخواهند داشت. حسابرسی و بیمه کمک‌کننده‌اند، اما این ریسک را نمی‌توان نادیده گرفت.

ریسک‌های فنی

قراردادهای هوشمند و زیرساخت بلاکچین بی‌نقص نیستند. باگ‌ها، سوءاستفاده‌ها یا ناپایداری زنجیره می‌توانند بر مسیرهای معاملاتی اثر بگذارند. پلتفرم‌های معتبر این ریسک‌ها را کاهش می‌دهند، اما این خطرات بخشی از این فضا هستند.

 

سهام توکنیزه‌شده چه جایگاهی در رمزارز دارند؟

در نگاه اول، ممکن است سهام توکنیزه‌شده شبیه این باشند که سیستم مالی سنتی صرفاً نقابی بلاکچینی به چهره خود زده است. اما در واقع، آن‌ها پلی واقعی میان دنیای تسویه غیرمتمرکز رمزارز و نظام مالی تحت نظارت هستند:

• دارایی‌های نهادی را به زیرساخت بلاکچین منتقل می‌کنند

• سوابق مالکیت را به داده‌هایی شفاف و قابل برنامه‌ریزی تبدیل می‌کنند

• به پلتفرم‌های رمزارز اجازه می‌دهند محصولات مالی تحت نظارت ارائه دهند

سهام توکنیزه‌شده قرار نیست جایگزین سهام سنتی شوند. آن‌ها رمزارز هستند که دارایی‌های سنتی را به زیرساختی جدید گسترش می‌دهند.

 

پس… آینده چگونه خواهد بود؟

سهام توکنیزه‌شده هنوز در مراحل ابتدایی هستند. اما این ایده به این دلیل جدی گرفته می‌شود که مشکلات واقعی را حل می‌کند: تسویه‌ی کند، دسترسی محدود و ساعات معاملاتی غیرمنعطف. اگر توکنیزه‌سازی در مقیاس وسیع اجرا شود، می‌تواند نحوه‌ی نگاه مردم به نقدشوندگی، مالکیت و دسترسی به بازارها را بازتعریف کند.

آینده می‌تواند چنین شکلی داشته باشد:

• جهانی که در آن سهام، اوراق قرضه و حتی دارایی‌های دنیای واقعی (RWA) در کنار رمزارز روی بلاکچین معامله می‌شوند

• کاربرانی که در یک کیف‌پول واحد، به‌صورت روان بین سهام و توکن‌ها جابه‌جا می‌شوند

• بازارهای جهانی که هرگز نمی‌خوابند، چون به مناطق زمانی یا سیستم‌های تسویه قدیمی وابسته نیستند

این آینده تضمین‌شده نیست؛ مقررات، فناوری و پذیرش همگی باید هم‌راستا شوند. اما در حال حاضر، سهام توکنیزه‌شده یکی از جذاب‌ترین مسیرهایی هستند که از طریق آن، سیستم مالی سنتی و دنیای رمزارزها در حال نزدیک شدن به یکدیگرند.