رمزارز چیست و چگونه کار می‌کند؟

در طول دهه‌ی گذشته، کلیشه‌ی پرسر و صدای «عاشقان افراطی کریپتو» (Crypto-bros) کمرنگ شده و جای خود را به تیم‌های تطبیق با قانون، مدیران صندوق‌های سرمایه‌گذاری و انبوهی از اسناد و مدارک رسمی داده است.

 

امروزه، دارایی‌های دیجیتال در قالب محصولات تحت نظارت، پلتفرم‌های حضانتی و سبد دارایی‌های نهادی قرار گرفته‌اند. آنچه به عنوان یک آزمایش آغاز شد، اکنون به یک زیرساخت مالی تبدیل شده است که از صندوق‌های توکنیزه شده، تسویه‌حساب‌های درون‌زنجیره‌ای و امور مالی خودکار پشتیبانی می‌کند.

 

طبق داده‌های پلتفرم‌های رصد بازار مانند CoinGecko و CoinMarketCap، ارزش کل بازار دارایی‌های دیجیتال در چرخه‌های اخیر به تریلیون‌ها دلار رسیده است و شاهد مشارکت روزافزون بازیگران قانون‌مند (شرکت‌های رسمی) هستیم.

 

این موضوع ما را دوباره به یک سوال ساده بازمی‌گرداند: این واحدهای دیجیتال دقیقاً چه هستند و چرا اساساً ارزش دارند؟

 

---

 

رمزارز چیست؟

رمزارز در ساده‌ترین تعریف، نوعی پول دیجیتال است که به جای دفتر کل بانک، بر بستر بلاک‌چین فعالیت می‌کند. در این سیستم، هیچ بانک مرکزی یا شرکت پرداختی در میان نیست و هیچ دفتر و سازمانی هم وجود ندارد که اگر کاراکتری را اشتباه تایپ کردید، با آن تماس بگیرید تا تراکنش را برایتان بازگرداند. 

 

تراکنش‌ها در یک پایگاه داده عمومی (بلاک‌چین) ثبت و با استفاده از علم رمزنگاری ایمن می‌شوند؛ به همین دلیل است که به آن «رمزارز» می‌گویند.

 

اولین و مشهورترین رمزارز، بیت‌کوین (BTC) است که در سال 2009 عرضه شد. از آن زمان تاکنون، هزاران رمزارز دیگر از جمله اتریوم (ETH)، کاردانو (ADA) و بسیاری از توکن‌های با ارزش بازار کمتر پدید آمده‌اند.

 

به زبان ساده: رمزارز نوعی ارزش دیجیتال است که به‌جای زیرساخت‌های بانکی متمرکز، بر بستر شبکه‌های باز جابه‌جا می‌شود.

 

---

 

رمزارز چگونه کار می‌کند؟

بلاک‌چین بنیان اصلی رمزارزها است؛ یک دفتر کل دیجیتال و مشترک که سوابق تراکنش‌ها را به‌جای یک سرور مرکزی، در شبکه‌ای گسترده از کامپیوترها ثبت می‌کند.

 

وقتی رمزارزی را انتقال می‌دهید، تراکنش شما همراه با چندین تراکنش دیگر در یک «بلوک» دسته‌بندی شده و به کل شبکه اعلام می‌شود. شبکه با استفاده از قوانین رمزنگاری، صحت آن را بررسی می‌کند. پس از تأیید، این بلوک به زنجیره اضافه شده و به یک سابقه دائمی و عمومی تبدیل می‌شود که برای همه قابل مشاهده است.

فرآیند کار به زبان ساده:

• تراکنش‌ها در یک شبکه پخش می‌شوند.

• شرکت‌کنندگان شبکه آن‌ها را تایید می‌کنند.

• تراکنش‌های تایید شده در قالب بلوک‌ها دسته‌بندی می‌شوند.

• بلوک‌ها به زنجیره‌ای از سوابق قبلی اضافه می‌شوند.

• پس از آن، تغییر دادن سوابق بسیار دشوار می‌شود.

به‌جای اعتماد به یک بانک برای نگهداری موجودی‌ و دارایی‌ها، کاربران به ریاضیات، کدها و اجماع شبکه اعتماد می‌کنند. رمزارزهای مختلف از سیستم‌های اجماع متفاوتی استفاده می‌کنند که دو مورد از رایج‌ترین آن‌ها عبارتند از:

اثبات کار (PoW)

اثبات کار (PoW) توسط بیت‌کوین استفاده می‌شود. در این مدل، کامپیوترها (ماینرها) برای تایید بلوک‌ها، بر سر حل معماهای رمزنگاری با هم رقابت می‌کنند. این فرآیند انرژی مصرف می‌کند اما سوابق امنیتی طولانی‌مدتی دارد.

اثبات سهام (PoS)

اثبات سهام (PoS) توسط اتریوم و شبکه‌های دیگر استفاده می‌شود. در اینجا تاییدکنندگان، توکن‌های خود را قفل کرده و برای تایید تراکنش‌ها انتخاب می‌شوند. این روش انرژی بسیار کمتری مصرف می‌کند و سرعت پردازش بالاتری را فراهم می‌آورد.

در این سیستم، به‌جای آنکه یک نهاد مرکزی مسئول ثبت سوابق باشد، توافق جمعی شبکه و محاسبات دقیق کامپیوتری در تمام نقاط شبکه، جایگزین آن می‌شود. 

به زبان ساده: به‌جای اعتماد به یک سازمان، از چندین منبع مختلف تاییدیه می‌گیرید.

 

---

 

چه کسی رمزارز را اختراع کرد؟

هیچ شخص واحدی به عنوان بنیان‌گذار کل دسته‌ی «رمزارزها» شناخته نمی‌شود؛ اما بیت‌کوین، به عنوان اولین رمزارز موفق، توسط شخص یا گروهی با نام مستعار ساتوشی ناکاموتو خلق شد. داستان پیدایش آن هنوز هم شبیه به یک معمای تکنولوژیک است.

 

در اکتبر 2008، ناکاموتو مقاله‌ی اصلی (وایت‌پیپر) بیت‌کوین را با عنوان «بیت‌کوین: یک سیستم پولی الکترونیکی همتا به همتا» منتشر کرد. این مقاله طرح سیستمی برای پول دیجیتال را ترسیم می‌کرد که بدون نیاز به هیچ قدرت مرکزی فعالیت می‌کند.

در ژانویه 2009، ناکاموتو اولین بلوک بیت‌کوین را که به «بلاک پیدایش» (Genesis Block) معروف است، استخراج کرد و همکاری با توسعه‌دهندگان اولیه و محققان رمزنگاری را آغاز نمود. سپس در سال 2010، ساتوشی از این فضا کناره‌گیری کرد و تمام ارتباطات عمومی خود را قطع کرد.

 

تاکنون شایعات زیادی درباره هویت واقعی ساتوشی وجود داشته است، اما هیچ‌کس نتوانسته آن را ثابت کند. تا به امروز، هویت واقعی او ناشناخته باقی مانده است. نبود یک بنیان‌گذار مشخص باعث شده هیچ شخص مرکزی وجود نداشته باشد که بتوان به او فشار آورد، جایگزینش کرد یا کنترلش نمود. شبکه بر پایه کدها و توافق جمعی اداره می‌شود، نه بر پایه شخصیت‌ها.

منظور از وایت‌پیپر رمزارز چیست؟

وایت‌پیپر رمزارز سندی است که توضیح می‌دهد یک پروژه‌ی رمزارزی چیست، قصد دارد چه مشکلی را حل کند و تکنولوژی آن چگونه کار می‌کند.

 

این سند معمولاً شامل نقشه‌ی راه پروژه، طراحی فنی و نحوه ساخت و استفاده از آن است. افراد وایت‌پیپرها را می‌خوانند تا درک کنند یک پروژه دقیقاً چه کاری انجام می‌دهد و آیا معتبر به نظر می‌رسد یا خیر.

 

---

 

چرا رمزارز اهمیت دارد؟

سوال خوبی است و پاسخ صادقانه این است: رمزارز فرآیندهای دستی و کُند مبتنی بر اعتماد به افراد را با کدهای برنامه‌نویسی باز و قابل راستی‌آزمایی جایگزین می‌کند. به‌جای تکیه بر لایه‌های متعدد واسطه‌ها برای تأیید و ثبت تراکنش‌ها، سیستم‌های بلاک‌چینی به شبکه اجازه می‌دهند تا این کار را به صورت خودکار انجام دهد.

 

این تغییر، بیش از آنکه جنبه فلسفی داشته باشد، جنبه کاربردی دارد؛ موضوع اصلی بر سر سرعت، قابلیت نظارت و حذف مراحل اضافی است. در بسیاری از موارد، تسویه حساب‌ها به‌جای چندین روز، می‌تواند در عرض چند دقیقه انجام شود و سوابق نیز در یک دفتر کل عمومی برای همه قابل مشاهده است.

 

به طور خلاصه، رمزارز اهمیت دارد چون امکانات زیر را فراهم می‌کند:

• انتقال ارزش بدون نیاز به بانک

• تسویه حساب جهانی در 24 ساعت شبانه‌روز و 7 روز هفته

• پول برنامه‌نویسی‌پذیر (از طریق قراردادهای هوشمند)

• مالکیت دارایی بدون نیاز به متولیان (نهادهای نگهدارنده)

• دسترسی آزاد به ابزارهای مالی

 

در سال‌های اخیر، استفاده‌ی نهادها و سازمان‌های بزرگ از رمزارزها رشد مستمری داشته است؛ به‌ویژه در حوزه‌هایی مثل تسویه حساب، توکنیزه کردن دارایی‌ها و جابه‌جایی وثیقه‌ها.

 

بنابراین، در حالی که نوسانات و قیمت‌ها تیتر اخبار را پر می‌کنند، این زیرساخت‌ها هستند که سرمایه‌ها را به خود جذب می‌کنند.

 

---

 

مزایای رمزارز

چرا مردم همچنان از رمزارزها استفاده می‌کنند؟ چون در برخی حوزه‌ها، بهتر از مسیرهای قدیمی عمل می‌کند.

دسترسی آزاد

هر کسی که به اینترنت دسترسی داشته باشد، می‌تواند از آن استفاده کند. هیچ نیازی به تاییدیه بانک نیست.

انتقالات جهانی سریع

پرداخت‌های فرامرزی می‌توانند به‌جای چندین روز، در عرض چند دقیقه تسویه شوند.

شفافیت

بیشتر بلاک‌چین‌ها عمومی هستند. تراکنش‌ها به صورت لحظه‌ای قابل حسابرسی‌اند.

 

مالکیت و کنترل کامل کاربر

شما می‌توانید دارایی‌ها را خودتان نگه دارید، به‌جای اینکه به یک نهاد مالی تکیه کنید. خبری از مسدود شدن حساب، تعطیلات آخر هفته یا صف‌های انتظار برای تایید نیست.

برنامه‌نویسی‌پذیری

قراردادهای هوشمند امکان وام‌دهی، معامله و تسویه حساب خودکار را بدون نیاز به واسطه‌ها فراهم می‌کنند.

 

---

 

محدودیت‌های رمزارز

و حالا بخشی که بروشورهای تبلیغاتی معمولاً از آن عبور می‌کنند.

نوسانات قیمت

 

قیمت‌ رمزارزها نوسانات شدیدی دارد؛ تغییرات درصدی دو رقمی کاملاً رایج است. اگر از اهرم بالا در معاملات استفاده کنید، بازار اشتباهات را برنمی‌تابد و پوزیشن‌های معاملاتی شما را به‌سرعت می‌بندد.

ریسک خطای کاربر

اگر دارایی را به آدرس اشتباهی بفرستید، معمولاً برای همیشه از دست رفته است و بازگشتی در کار نخواهد بود.

بار مسئولیت امنیتی

حضانت شخصی به معنای مسئولیت شخصی است. گم کردن کلیدهای امنیتی مساوی است با از دست رفتن دارایی. هیچ گزینه‌ای برای بازیابی رمز عبور وجود ندارد و هیچ واحد پشتیبانی‌ نمی‌تواند یک تراکنش را بازگرداند. حضانت شخصی به شما کنترل کامل می‌دهد، اما تمام مسئولیت حقوقی و مالی نیز با خودتان است.

ابهامات قانونی 

قوانین در کشورهای مختلف همچنان متفاوت است و به‌طور مستمر تغییر می‌کند.

 

کلاهبرداری‌ها و توکن‌های کم‌کیفیت

بسیاری از توکن‌ها کاربرد واقعی ندارند و صرفاً برای نوسان‌گیری ایجاد شده‌اند.

نتایج نابرابر برای کاربران

داده‌های مربوط به پذیرش و برخی مطالعات دانشگاهی نشان می‌دهد افراد کم‌تجربه‌تر پس از افت‌های شدید بازار، بیشتر احتمال دارد از بازار خارج شوند. دسترسی به رمزارز برای همه آزاد است، اما نتایج برای همه یکسان نیست؛ دانش، زمان‌سنجی و کنترل ریسک هستند که نتایج نهایی را رقم می‌زنند.

 

---

 

چگونه با امنیت بیشتری در رمزارزها سرمایه‌گذاری کنیم؟

مانند هر سرمایه‌گذاری دیگری، سرمایه‌گذاری رمزارز نیز با ریسک همراه است و معمولاً نوسانات قیمتی بیشتری نسبت به دارایی‌های سنتی دارد. این به معنای آن نیست که باید از این نوع سرمایه‌گذاری دوری کنید، بلکه به این معناست که باید با احتیاط عمل کنید. در ادامه، مراحل ساده‌ای آورده شده که بهتر است پیش از اختصاص سرمایه، آن‌ها را دنبال کنید.

تحقیقات شخصی خود را انجام دهید (DYOR)

از مبانی شروع کنید. بررسی کنید پروژه دقیقاً چه کاری انجام می‌دهد، چه مسئله‌ای را حل می‌کند و فناوری آن چگونه عمل می‌کند. صرفاً به دلیل ترند بودن یک کوین در شبکه‌های اجتماعی وارد نشوید. وایت‌پیپر پروژه را بخوانید، تیم توسعه‌دهنده را بررسی کنید و کاربرد واقعی پروژه را درک کنید. این سرمایه شماست؛ با آن مسئولانه برخورد کنید.

ریسک خود را توزیع کنید 

تمام سرمایه خود را روی یک دارایی متمرکز نکنید. شاید این کار ساده‌تر به نظر برسد، اما ریسک را به‌شدت افزایش می‌دهد. نگهداری ترکیبی از دارایی‌ها می‌تواند در صورت افت شدید یک پوزیشن، شدت ضرر شما را کاهش دهد.

از کیف‌پول‌های امن استفاده کنید

دارایی‌های خود را در کیف‌پول‌های امن نگهداری کنید. کیف‌پول‌های سخت‌افزاری معمولاً نسبت به نگهداری مبالغ بالا در صرافی‌ها ایمن‌تر هستند، زیرا آفلاین‌اند و در برابر نفوذ سایبری مقاوم‌ترند.

صرافی‌های معتبر را انتخاب کنید

از پلتفرم‌های شناخته‌شده با کنترل‌های امنیتی قوی و شفافیت عملیاتی، مانند Toobit استفاده کنید. صرافی‌های بزرگ و معتبر معمولاً استانداردهای امنیتی و سامانه‌های نظارتی بهتری دارند.

به‌روز بمانید

 

حوزه رمزارز با سرعت بالایی در حال تحول است. قیمت‌ها به سرعت نسبت به اخبار، تغییرات قوانین و احساسات حاکم بر بازار واکنش نشان می‌دهند. منابع خبری معتبر را دنبال کنید و همواره تغییرات کلیدی را که می‌تواند بر پوزیشن‌های معاملاتی شما تأثیر بگذارند، زیر نظر داشته باشید. نیازی نیست تمام روز به نمودارها خیره شوید، اما بدون اشراف بر بازار نیز اقدام نکنید.

 

 

---

 

در نهایت، آیا رمزارز مسیری به سوی آینده است یا صرفاً یک موج زودگذر؟

پاسخ صادقانه این است: بخش‌هایی از آن به وضوح ماندگار خواهند بود و بخش‌های دیگر ناپدید خواهند شد.

 

توکن‌های مبتنی بر نوسان‌گیری می‌آیند و می‌روند؛ اما مواردی چون تسویه حساب بر بستر بلاک‌چین، توکنیزه کردن دارایی‌ها و امور مالی برنامه‌نویسی‌پذیر همچنان در حال پذیرش و گسترش هستند.

 

رمزارز، پول جادویی اینترنتی نیست؛ بلکه یک زیرساخت مالی جدید است که مزایا، هزینه‌ها و البته مخاطرات و چالش‌های خاص خود را دارد.

 

با نگاهی کنجکاو به آن بنگرید، اما با احتیاط در آن قدم بردارید.